Digitale innovatie, ook in de wegenbouw?! Informatiesessie van 6 september 2017 tijdens Matexpo

Digitalisering is een ruim begrip dat vele ladingen dekt en ook in de wegenbouw heel wat toepassingen kent – van de intussen vertrouwde kantoorpc’s, laptops en tablets over een steeds uitgebreider en geavanceerder gamma van tools voor het ontwerp (bv. van waterdoorlatende bestratingen en asfaltmengsels (PradoWin)), de productie, de uitvoering (bv. slimme walsen voor optimale asfaltverdichting, OSIRIS voor de coördinatie van wegenwerken in het Brusselse Hoofdstedelijk Gewest), de inspectie (bv. rioolinspectie met zelfrijdende camera en Belgische opmaak voor gegevensuitwisseling BEFDSS, lengteprofielanalysator (APL), fietspadprofilometer (FPP), curviameter, odoliograaf, valgewichtdeflectiemeter (FWD), grondradar, imajbox® voor mobile mapping) en het beheer en onderhoud (bv. ViaBEL voor wegbeheer, Qualidim voor de berekening van de restlevensduur van een weg) van het boven- en ondergrondse wegenpatrimonium. Ook in de  administratie is de digitalisering doorgedrongen (bv. ERP, digitale gewestelijke standaardbestekken, e-procurement), evenals in diverse toepasingen zoals wisselborden, parkeergeleiding, verkeerstellingen en -analyses.

De digitale innovatie zet zich echter ­gestaag voort, met recentere ontwikkelingen zoals sensortechnologie, drones, 3D-printen, virtuele of verhoogde realiteit (Virtual & Augmented Reality – VR & AR), open & big data, internet der dingen (Internet of Things – IoT) en bouwinformatiemodel (Building Information Model – BIM).

Daarbij rijzen vragen zoals Hoe ver staan deze technologieën? Wat zijn de mogelijkheden en het nut van toepassing in de (wegen)bouw? Hoe, wanneer en door wie worden ze het best toegepast? Wat is de invloed van digitalisering voor de sector en zijn actoren (kostprijs van de uitrol, vereiste vaardigheden van werknemers, concurrentiepositie, enz.)? Hoe zich het best erop voorbereiden? Wat zijn de concrete inzichten en visies van de actoren in verband met de digitale (r)evolutie?

Om deze vragen te beantwoorden, organiseerden de Confederatie Bouw en haar wegenbouwfederaties VLAWEBO en FWEV in samenwerking met het OCW op 6 september 2017 tijdens de 37e editie van de internationale bouwvakbeurs MATEXPO in Kortrijk een informatiesessie INFRA 4.0: Mythe of realiteit?

Namens het OCW schetste Alain Leuridan de stand van zaken en de toekomstperspectieven op het vlak van digitalisering in de wegenbouw.

Zoals hogerop vermeld, zijn digitale tools ook in de wegenbouw alomtegenwoordig en worden projecten al lang in 3D getekend. Wat de invoering van BIM betreft, loopt België echter wat achterop tegenover verschillende buurlanden die deze tool al voor overheidsopdrachten voor infrastructuurprojecten toepassen. Hierbij spelen wellicht drie factoren: door de term “bouw” werd BIM voornamelijk met gebouwen geassocieerd, de software werd hoofdzakelijk voor gebouwen aangeboden en de sector heeft een historisch verklaarbare voorkeur voor klassieke plannen.

Sinds kort bieden sommige providers verzamelingen van computerprogramma’s voor infrastructuurprojecten aan, waarmee in elke bouwfase van een weg, brug, wegen- of rioolnet steeds meer gegevens kunnen worden uitgewisseld en BIM-processen kunnen worden toegepast. Zo kan een 3D-model van de bestaande situatie worden gecreëerd, kunnen verschillende scenario’s in de ontwerpfase van een project tot en met de “As Built”-versie worden getest en kan een project worden gevisualiseerd. Op die manier wordt een beeld van de bouwplaats verkregen nog vóór de werken begonnen zijn en kunnen tijdig eventuele ontwerpfouten worden opgespoord en bijgestuurd. Daarnaast kan ook een tijds- en financiële dimensie worden toegevoegd (4D- en 5D-beelden), om de planning en financiering te optimaliseren. Door middel van verkeers-, verkeerslawaai- en botsingssimulaties kunnen nog vóór de bouw de geluidshinder en gevaarlijke zones worden beoordeeld en de nodige preventieve maatregelen worden getroffen.

Voor gebouwen bestaat al een standaardformaat voor informatie-uitwisseling (Industry Foundation Classes – IFC). Recentelijk heeft de Europese conferentie van wegendirecteuren (CEDR) een project opgezet om de onderdelen van een IFC voor infrastructuurwerken op Europees niveau te definiëren. Het zal de basis vormen van een BIM-systeem voor infrastructuur in Europa en dus ook in België. Zodra het er is, zullen digitale 3D-modellen van infrastructuur nog beter kunnen worden gestructureerd. Voorlopig wordt gewerkt met de exclusieve formaten die eigendom zijn van de providers van de software.

Intussen wil het Waalse Gewest de BIM-principes voor drie projecten toepassen, om er lering uit te trekken. Zo wil het voorkomen dat standaarden worden opgelegd die niet worden beheerst of niet met de realiteit in de sector overeenstemmen.

Drones bieden heel wat toepassings­mogelijkheden in de wegenbouw – van video-opnames maken en in real time een beeld van een bouwplaats geven over een model creëren van de bouwplaats in ieder stadium van het bouwproces tot de optimalisatie van aspecten zoals voorraadbeheer en toegangswegen. Daarnaast worden drones gebruikt voor cartografie, voor het bepalen van de topografie van bouwsites en de creatie van 3D-modellen. De nauwkeurigheid is daarbij veel groter dan die van een team op de grond. Nadelen zijn dan weer de wettelijke belemmeringen, evenals de aangepaste ICT-infrastructuur en geavanceerde vaardigheden van het personeel die vereist zijn om de verzamelde gegevens te verwerken. Het OCW volgt al meer dan een jaar de vooruitgang op wetgevend en technologisch vlak voor de toepassing van drones in de wegenbouw, door deel te nemen aan talrijke conferenties, workshops en demodagen. Daarnaast zijn er twee proefprojecten met drones, respectievelijk voor verkeersobservatie en 3D-modellering ten behoeve van  de geometrische keuring van snelheidsremmende voorzieningen.

Voor het ROAD_IT-project stelt het OCW zijn expertise op het vlak van asfaltproductie- en verwerkingsprocessen ter beschikking (zie OCW Mededelingen 106). Het project heeft als doel een geïntegreerd datamonitoring- en procesbeheersysteem te ontwikkelen en te demonstreren met het oog op een hogere efficiëntie van de asfaltproductie en -verwerking, en bij uitbreiding ook van het onderhoud van wegen. Het systeem zal voor alle actoren toegankelijk en implementeerbaar zijn, zodat de bestaande operationele informatica werkbaar kan communiceren en archiveren. Voorts zal het OCW ondersteuning bieden voor het demonstratietraject op de proefbouwplaatsen, bij de selectie van de relevante data voor verder onderzoek en bij de analyse van IR-data. Ten slotte zal het OCW meehelpen om de sector over de projectresultaten te informeren.

In een korte videofilm legden Tom ­Roelants, administrateur-generaal van het Agentschap Wegen en Verkeer (AWV) en Etienne Willame, directeur-generaal van de Direction générale opérationnelle Routes et Bâtiments (DGO1) van de Service public de Wallonie (SPW) uit wat digitalisering voor de aanbestedende overheden betekent en hoever zij op dit vlak staan.

Luc Van Dijck, MOW-coördinator e-procurement, en Pierre Van den Eynde, Arcadis director Digital Solutions Implementation, knoopten daarbij aan en beschreven respectievelijk het e-loket voor overheidsopdrachten en BIM-toepassing voor infrastructuurwerken.

Het e-loket heeft als doel de gegevensuitwisseling tussen aanbestedende overheid en opdrachtnemer volledig digitaal te laten verlopen, wat moet leiden tot meer veiligheid, volledigheid en zekerheid van ontvangst, alsook tijd- en efficiëntiewinst en kostenbesparing.

BIM reduceert faalkosten en creëert kansen in alle fasen van het bouwproces. ICT-systemen zullen in de nabije toekomst van cruciaal belang zijn voor de monitoring van wegenbouwprojecten. Alle actoren kunnen dan ook voordeel uit dit model halen.

Mark Vanlook, EUKA-voorzitter, en Johan Bolhuis, integraal ontwerpmanager BAM Infrasolutions, deelden hun praktijkervaring respectievelijk met drones in de bouw en de eerste 3D-geprinte fietsbrug van voorgespannen beton.

Na de toekomstvisies van aanbestedende overheden en aannemers trok Robert de Mûelenare, gedelegeerd bestuurder van de Confederatie Bouw, enkele conclusies en zette hij krijtlijnen voor een actieplan “Digitale transitie in de bouw” uit.

De digitale (r)evolutie is volop aan de gang, maar de weg naar een volledig gedigitaliseerde (wegen)bouw is nog lang. Vooroordelen, de onzekerheid die bij elke ingrijpende (r)evolutie optreedt en juridische belemmeringen moeten worden aangepakt, en de kansen en voordelen moeten worden benut, zodat de sector technologisch in de spits blijft, optimale kwaliteit en duurzaamheid kan bieden en zijn concurrentiepositie kan behouden en zelfs versterken.

Centra-De Groote zoals het OCW en het WTCB (Wetenschappelijk en Technisch Centrum voor het Bouwbedrijf) hebben een centrale en cruciale rol in de digitale transitie te vervullen. Zij beschikken over de kennis, ervaring en middelen om aan collectief onderzoek te doen, informatie te verzamelen, te analyseren en door te geven, en hun leden (in het bijzonder de kmo’s) te begeleiden en te ondersteunen. Bovendien bieden zij een forum waar met alle actoren en op alle niveaus over een strategisch plan kan worden overlegd. Ook kunnen zij als onpartijdig en neutraal vertegenwoordiger optreden, om tot een evenwicht tussen de noden en behoeften van hun leden, de verwachtingen van de andere spelers en het aanbod van de providers te komen.

Wij houden u via de OCW Mededelingen, onze website en andere publicaties op de hoogte van onze werkzaamheden en de recentste ontwikkelingen.